{"id":4768,"date":"2026-03-02T17:59:35","date_gmt":"2026-03-02T17:59:35","guid":{"rendered":"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/?p=4768"},"modified":"2026-03-02T18:40:52","modified_gmt":"2026-03-02T18:40:52","slug":"como-escribir-y-vender-novela-historica-sin-caer-en-el-infodumping-con-clara-mendivil-episodio-83","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/inicio\/como-escribir-y-vender-novela-historica-sin-caer-en-el-infodumping-con-clara-mendivil-episodio-83\/","title":{"rendered":"C\u00f3mo escribir y vender novela hist\u00f3rica (sin caer en el infodumping), con Clara Mend\u00edvil \u2014 episodio 83"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"572\" src=\"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/unnamed-1-1024x572.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-4772\" srcset=\"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/unnamed-1-1024x572.png 1024w, https:\/\/marketingeditorialonline.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/unnamed-1-300x167.png 300w, https:\/\/marketingeditorialonline.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/unnamed-1-768x429.png 768w, https:\/\/marketingeditorialonline.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/unnamed-1-1536x857.png 1536w, https:\/\/marketingeditorialonline.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/unnamed-1-2048x1143.png 2048w, https:\/\/marketingeditorialonline.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/unnamed-1-600x335.png 600w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n<p data-start=\"375\" data-end=\"536\">En el \u00faltimo episodio de \u00abEdiciones Rebeldes\u00bb hablamos con Clara Mend\u00edvil sobre algo que muchos idealizan y pocos comprenden en profundidad: la novela hist\u00f3rica.<\/p>\n<p data-start=\"538\" data-end=\"597\">Y si tuviera que resumir todo en una sola frase ser\u00eda esta:<\/p>\n<blockquote data-start=\"599\" data-end=\"651\">\n<p data-start=\"601\" data-end=\"651\">La novela hist\u00f3rica no se improvisa. Se construye.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p data-start=\"653\" data-end=\"810\">No basta con ambientar una historia en el pasado. No basta con mencionar cors\u00e9s, espadas o carruajes. Y tampoco basta con haber visto muchas series de \u00e9poca.<\/p>\n<p data-start=\"812\" data-end=\"894\">La novela hist\u00f3rica exige rigor, equilibrio narrativo y, s\u00ed, estrategia comercial.<\/p>\n<p data-start=\"896\" data-end=\"1007\">Hoy te dejo un desglose pr\u00e1ctico con claves del episodio\u2026 y algunos consejos extra que puedes aplicar desde ya.<\/p>\n<h2 data-start=\"1014\" data-end=\"1075\">1. Qu\u00e9 convierte a un libro en novela hist\u00f3rica (y qu\u00e9 no)<\/h2>\n<p data-start=\"1077\" data-end=\"1179\">Una novela hist\u00f3rica no es \u00abuna historia antigua\u00bb.<br data-start=\"1127\" data-end=\"1130\" \/>Es una ficci\u00f3n que respeta la verdad documentada.<\/p>\n<p data-start=\"1181\" data-end=\"1203\">Hay tres reglas clave:<\/p>\n<ol data-start=\"1205\" data-end=\"1336\">\n<li data-start=\"1205\" data-end=\"1242\">\n<p data-start=\"1208\" data-end=\"1242\">No contradigas hechos comprobados.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"1243\" data-end=\"1289\">\n<p data-start=\"1246\" data-end=\"1289\">Aprovecha los vac\u00edos hist\u00f3ricos para crear.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"1290\" data-end=\"1336\">\n<p data-start=\"1293\" data-end=\"1336\">Si alteras algo, dilo en una nota de autor.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<h3 data-start=\"1338\" data-end=\"1354\">Tip pr\u00e1ctico<\/h3>\n<p data-start=\"1356\" data-end=\"1414\">Antes de escribir tu primera escena, responde por escrito:<\/p>\n<p data-start=\"1416\" data-end=\"1529\">\u2013 \u00bfQu\u00e9 hechos hist\u00f3ricos no puedo tocar?<br data-start=\"1456\" data-end=\"1459\" \/>\u2013 \u00bfD\u00f3nde est\u00e1n las zonas grises?<br data-start=\"1491\" data-end=\"1494\" \/>\u2013 \u00bfQu\u00e9 parte es interpretaci\u00f3n m\u00eda?<\/p>\n<p data-start=\"1531\" data-end=\"1593\">Ese documento interno te ahorrar\u00e1 errores graves m\u00e1s adelante.<\/p>\n<h2 data-start=\"1600\" data-end=\"1672\">2. La regla del 15-20% (o por qu\u00e9 investigar un 80%-85% no es exagerado)<\/h2>\n<p data-start=\"1674\" data-end=\"1739\">Clara lo dijo claro: se investiga much\u00edsimo m\u00e1s de lo que se usa.<\/p>\n<p data-start=\"1741\" data-end=\"1848\">La documentaci\u00f3n no es para \u00ablucirse\u00bb.<br data-start=\"1779\" data-end=\"1782\" \/>Es para que la historia respire verdad sin explicaciones forzadas.<\/p>\n<p data-start=\"1850\" data-end=\"1927\">El lector de novela hist\u00f3rica es exigente. Detecta incoherencias con rapidez.<\/p>\n<h3 data-start=\"1929\" data-end=\"1960\">Error com\u00fan: el infodumping<\/h3>\n<p data-start=\"1962\" data-end=\"2015\">Volcar toda la investigaci\u00f3n en bloques explicativos.<\/p>\n<p data-start=\"2017\" data-end=\"2046\">Resultado: la trama se frena.<\/p>\n<h3 data-start=\"2048\" data-end=\"2065\">C\u00f3mo evitarlo<\/h3>\n<p data-start=\"2067\" data-end=\"2171\">En lugar de explicar c\u00f3mo funcionaba una clepsidra, muestra al personaje pendiente de la sombra del sol.<\/p>\n<p data-start=\"2173\" data-end=\"2271\">En vez de describir el sistema econ\u00f3mico, deja que una conversaci\u00f3n revele el valor de una moneda.<\/p>\n<p data-start=\"2273\" data-end=\"2360\"><strong data-start=\"2273\" data-end=\"2290\">Regla de oro:<\/strong> si puedes mostrarlo en acci\u00f3n, no lo expliques en p\u00e1rrafo expositivo.<\/p>\n<h2 data-start=\"2367\" data-end=\"2425\">3. Fuentes fiables (y c\u00f3mo no documentarte mal en 2026)<\/h2>\n<p data-start=\"2427\" data-end=\"2467\">Internet facilita todo\u2026 y complica todo.<\/p>\n<h3 data-start=\"2469\" data-end=\"2481\">Utiliza:<\/h3>\n<p data-start=\"2483\" data-end=\"2699\">\u2013 Wikipedia solo como puerta de entrada (y revisa su bibliograf\u00eda).<br data-start=\"2550\" data-end=\"2553\" \/>\u2013 Tesis doctorales y art\u00edculos acad\u00e9micos.<br data-start=\"2595\" data-end=\"2598\" \/>\u2013 Publicaciones de academias hist\u00f3ricas oficiales.<br data-start=\"2648\" data-end=\"2651\" \/>\u2013 Especialistas reales (s\u00ed, puedes escribirles).<\/p>\n<h3 data-start=\"2701\" data-end=\"2728\">Tip pr\u00e1ctico poco usado<\/h3>\n<p data-start=\"2730\" data-end=\"2809\">Haz una mini entrevista por email a un historiador especializado en tu periodo.<\/p>\n<p data-start=\"2811\" data-end=\"2859\">Muchos responden encantados si ven inter\u00e9s real.<\/p>\n<p data-start=\"2861\" data-end=\"2944\">Esa peque\u00f1a conversaci\u00f3n puede marcar la diferencia entre \u00abcorrecto\u00bb y \u00abbrillante\u00bb.<\/p>\n<p data-start=\"1017\" data-end=\"1144\">Escribir novela hist\u00f3rica tiene algo de promesa: abrir una puerta al pasado y hacer que el lector entre como si estuviera all\u00ed.<\/p>\n<p data-start=\"1146\" data-end=\"1332\">Pero tambi\u00e9n tiene algo de examen: el lector de hist\u00f3rica suele ser exigente, culto y con memoria. Y si detecta un gazapo, lo va a notar. Y si el libro se vuelve una lecci\u00f3n, va a salir.<\/p>\n<p data-start=\"1334\" data-end=\"1584\">En el podcast \u00abEdiciones Rebeldes\u00bb hablamos con Clara Mend\u00edvil (autora de novela hist\u00f3rica y profesional del sector editorial) sobre <strong data-start=\"1467\" data-end=\"1516\">c\u00f3mo se construye una novela hist\u00f3rica s\u00f3lida<\/strong> y qu\u00e9 estrategias reales ayudan a <strong data-start=\"1551\" data-end=\"1579\">promocionarla y venderla<\/strong> hoy.<\/p>\n<p data-start=\"1586\" data-end=\"1878\">En este art\u00edculo tienes una gu\u00eda completa, pr\u00e1ctica y aplicable: desde la documentaci\u00f3n (s\u00ed, la famosa regla del 15\u201320% y ese \u00abinvestigar un 800%\u00bb) hasta c\u00f3mo evitar el infodumping, c\u00f3mo escribir mujeres con agencia sin anacronismos y c\u00f3mo moverte en marketing aunque publiques con editorial.<\/p>\n<h2 data-start=\"1885\" data-end=\"1932\">Qu\u00e9 es una novela hist\u00f3rica (y qu\u00e9 NO lo es)<\/h2>\n<p data-start=\"1934\" data-end=\"2006\">Una novela hist\u00f3rica no es \u00abuna novela ambientada en el pasado\u00bb sin m\u00e1s.<\/p>\n<p data-start=\"2008\" data-end=\"2066\">Para que funcione como g\u00e9nero, suele cumplir tres pilares:<\/p>\n<ul data-start=\"2068\" data-end=\"2373\">\n<li data-start=\"2068\" data-end=\"2149\">\n<p data-start=\"2070\" data-end=\"2149\"><strong data-start=\"2070\" data-end=\"2095\">Coherencia hist\u00f3rica:<\/strong> no contradice lo que se sabe con certeza que ocurri\u00f3.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"2150\" data-end=\"2253\">\n<p data-start=\"2152\" data-end=\"2253\"><strong data-start=\"2152\" data-end=\"2190\">Libertad creativa en zonas grises:<\/strong> aprovecha vac\u00edos documentales para inventar con verosimilitud.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"2254\" data-end=\"2373\">\n<p data-start=\"2256\" data-end=\"2373\"><strong data-start=\"2256\" data-end=\"2286\">Responsabilidad narrativa:<\/strong> si alteras un hecho real por necesidades del guion, lo explicas en una nota de autora.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3 data-start=\"2375\" data-end=\"2413\">Tip pr\u00e1ctico: tu \u00abmapa de l\u00edmites\u00bb<\/h3>\n<p data-start=\"2414\" data-end=\"2484\">Antes de escribir (o reescribir), crea un documento con tres columnas:<\/p>\n<ol data-start=\"2486\" data-end=\"2579\">\n<li data-start=\"2486\" data-end=\"2511\">\n<p data-start=\"2489\" data-end=\"2511\">\u00abHechos intocables\u00bb.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"2512\" data-end=\"2532\">\n<p data-start=\"2515\" data-end=\"2532\">\u00abZonas grises\u00bb.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"2533\" data-end=\"2579\">\n<p data-start=\"2536\" data-end=\"2579\">\u00abDecisiones narrativas\u00bb (lo que eliges t\u00fa).<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p data-start=\"2581\" data-end=\"2672\">Te sirve como br\u00fajula para no improvisar a mitad del manuscrito y para mantener coherencia.<\/p>\n<h2 data-start=\"2679\" data-end=\"2746\">La documentaci\u00f3n en novela hist\u00f3rica: por qu\u00e9 se investiga tanto<\/h2>\n<p data-start=\"2748\" data-end=\"2833\">Clara lo explica de forma clara: <strong data-start=\"2781\" data-end=\"2832\">se investiga much\u00edsimo m\u00e1s de lo que se muestra<\/strong>.<\/p>\n<p data-start=\"2835\" data-end=\"3071\">Esa investigaci\u00f3n masiva no est\u00e1 pensada para \u201csoltar datos\u201d, sino para que t\u00fa, como autora, tengas el suelo firme. Cuando sabes de verdad c\u00f3mo funciona una \u00e9poca, escribes escenas que respiran realidad sin necesidad de explicarlo todo.<\/p>\n<h3 data-start=\"3073\" data-end=\"3110\">La regla del 15\u201320% (y el \u201c80%\u201d)<\/h3>\n<p data-start=\"3111\" data-end=\"3208\">Puedes investigar un 80% y volcar en el libro solo un 15\u201320%.<br data-start=\"3173\" data-end=\"3176\" \/>El resto no se ve\u2026 pero se nota.<\/p>\n<p data-start=\"3210\" data-end=\"3410\">Se nota en los detalles cotidianos: c\u00f3mo se negocia, c\u00f3mo se paga, c\u00f3mo se nombra el mundo, c\u00f3mo se sobrevive en lo material (higiene, salud, alimentaci\u00f3n), qu\u00e9 cosas ser\u00edan impensables decir o hacer.<\/p>\n<h2 data-start=\"3417\" data-end=\"3480\">Fuentes fiables para documentarte (sin perderte en Internet)<\/h2>\n<p data-start=\"3482\" data-end=\"3608\">Hoy hay m\u00e1s acceso a informaci\u00f3n que nunca, pero tambi\u00e9n m\u00e1s ruido. Lo importante no es \u201cleer mucho\u201d, sino <strong data-start=\"3589\" data-end=\"3607\">discernir bien<\/strong>.<\/p>\n<h3 data-start=\"3610\" data-end=\"3643\">Fuentes \u00fatiles (con criterio)<\/h3>\n<ul data-start=\"3644\" data-end=\"3997\">\n<li data-start=\"3644\" data-end=\"3758\">\n<p data-start=\"3646\" data-end=\"3758\"><strong data-start=\"3646\" data-end=\"3660\">Wikipedia:<\/strong> \u00fasala como puerta de entrada, nunca como fuente final. Lo valioso suele estar en su bibliograf\u00eda.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"3759\" data-end=\"3835\">\n<p data-start=\"3761\" data-end=\"3835\"><strong data-start=\"3761\" data-end=\"3802\">Art\u00edculos acad\u00e9micos, tesis y papers:<\/strong> te dan base seria y referencias.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"3836\" data-end=\"3910\">\n<p data-start=\"3838\" data-end=\"3910\"><strong data-start=\"3838\" data-end=\"3879\">Instituciones y academias hist\u00f3ricas:<\/strong> suelen ser de alta fiabilidad.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"3911\" data-end=\"3997\">\n<p data-start=\"3913\" data-end=\"3997\"><strong data-start=\"3913\" data-end=\"3931\">Especialistas:<\/strong> historiadores, autores de ensayos, arque\u00f3logos, museos, archivos.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3 data-start=\"3999\" data-end=\"4052\">Tip extra (muy pr\u00e1ctico): escribe a especialistas<\/h3>\n<p data-start=\"4053\" data-end=\"4116\">En vez de pasarte horas saltando de enlace en enlace, haz esto:<\/p>\n<ul data-start=\"4118\" data-end=\"4242\">\n<li data-start=\"4118\" data-end=\"4150\">\n<p data-start=\"4120\" data-end=\"4150\">prepara 3 preguntas concretas,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"4151\" data-end=\"4194\">\n<p data-start=\"4153\" data-end=\"4194\">escribe un email corto a un especialista,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"4195\" data-end=\"4242\">\n<p data-start=\"4197\" data-end=\"4242\">agradece y explica tu proyecto en dos l\u00edneas.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"4244\" data-end=\"4288\">A veces una respuesta te desbloquea semanas.<\/p>\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe title=\"C\u00f3mo escribir novela hist\u00f3rica con rigor (y venderla), con Clara Mend\u00edvil #83\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/qzyeQ65jXqg?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:47px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n<h2 data-start=\"4295\" data-end=\"4361\">El error m\u00e1s com\u00fan al escribir novela hist\u00f3rica: el infodumping<\/h2>\n<p data-start=\"4363\" data-end=\"4469\">El infodumping es el \u201cvolcado de datos\u201d: meter en el texto toda la documentaci\u00f3n para demostrar que sabes.<\/p>\n<p data-start=\"4471\" data-end=\"4562\">El problema es que el lector no est\u00e1 ah\u00ed para examinarte. Est\u00e1 ah\u00ed para vivir una historia.<\/p>\n<h3 data-start=\"4564\" data-end=\"4606\">Por qu\u00e9 el infodumping mata una novela<\/h3>\n<ul data-start=\"4607\" data-end=\"4750\">\n<li data-start=\"4607\" data-end=\"4624\">\n<p data-start=\"4609\" data-end=\"4624\">frena el ritmo,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"4625\" data-end=\"4641\">\n<p data-start=\"4627\" data-end=\"4641\">corta tensi\u00f3n,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"4642\" data-end=\"4679\">\n<p data-start=\"4644\" data-end=\"4679\">convierte escenas en explicaciones,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"4680\" data-end=\"4750\">\n<p data-start=\"4682\" data-end=\"4750\">y hace que el lector sienta que est\u00e1 leyendo \u201cun manual disfrazado\u201d.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3 data-start=\"4752\" data-end=\"4794\">C\u00f3mo evitarlo (con una t\u00e9cnica simple)<\/h3>\n<p data-start=\"4795\" data-end=\"4850\">Cada vez que tengas un p\u00e1rrafo explicativo, preg\u00fantate:<\/p>\n<p data-start=\"4852\" data-end=\"4908\"><strong data-start=\"4852\" data-end=\"4908\">\u00bfEsto podr\u00eda mostrarse en acci\u00f3n, di\u00e1logo o detalle?<\/strong><\/p>\n<p data-start=\"4910\" data-end=\"4919\">Ejemplos:<\/p>\n<ul data-start=\"4921\" data-end=\"5275\">\n<li data-start=\"4921\" data-end=\"5053\">\n<p data-start=\"4923\" data-end=\"5053\">En lugar de explicar c\u00f3mo se mide el tiempo, muestra al personaje interpretando la luz, el sonido de campanas o rutinas del lugar.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5054\" data-end=\"5160\">\n<p data-start=\"5056\" data-end=\"5160\">En lugar de describir el sistema de moneda, deja que una compra, un soborno o una negociaci\u00f3n lo revele.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5161\" data-end=\"5275\">\n<p data-start=\"5163\" data-end=\"5275\">En lugar de explicar la higiene de la \u00e9poca, muestra la incomodidad, el olor, los remedios, el miedo a enfermar.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3 data-start=\"5277\" data-end=\"5309\">Tip extra: \u201cdato por escena\u201d<\/h3>\n<p data-start=\"5310\" data-end=\"5452\">Si una escena ya tiene emoci\u00f3n + conflicto + avance de trama, limita el \u201cdato hist\u00f3rico\u201d a <strong data-start=\"5401\" data-end=\"5413\">uno solo<\/strong> (o dos, como m\u00e1ximo). Lo dem\u00e1s, fuera.<\/p>\n<h2 data-start=\"5459\" data-end=\"5517\">Inmersi\u00f3n hist\u00f3rica: los detalles que marcan diferencia<\/h2>\n<p data-start=\"5519\" data-end=\"5601\">La verosimilitud no se construye solo con grandes eventos, sino con microverdades.<\/p>\n<p data-start=\"5603\" data-end=\"5609\">Cuida:<\/p>\n<ul data-start=\"5611\" data-end=\"5903\">\n<li data-start=\"5611\" data-end=\"5666\">\n<p data-start=\"5613\" data-end=\"5666\"><strong data-start=\"5613\" data-end=\"5642\">Vocabulario y expresiones<\/strong> (sin sonar artificial).<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5667\" data-end=\"5712\">\n<p data-start=\"5669\" data-end=\"5712\"><strong data-start=\"5669\" data-end=\"5681\">Econom\u00eda<\/strong> (moneda, trueque, jerarqu\u00edas).<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5713\" data-end=\"5774\">\n<p data-start=\"5715\" data-end=\"5774\"><strong data-start=\"5715\" data-end=\"5743\">Higiene, salud, medicina<\/strong> (sin romantizar lo insalubre).<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5775\" data-end=\"5837\">\n<p data-start=\"5777\" data-end=\"5837\"><strong data-start=\"5777\" data-end=\"5798\">Estructura social<\/strong> (lo que se puede y no se puede hacer).<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5838\" data-end=\"5903\">\n<p data-start=\"5840\" data-end=\"5903\"><strong data-start=\"5840\" data-end=\"5863\">Rituales cotidianos<\/strong> (comer, vestir, desplazarse, trabajar).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3 data-start=\"5905\" data-end=\"5955\">Tip pr\u00e1ctico: tu lista de control por cap\u00edtulo<\/h3>\n<p data-start=\"5956\" data-end=\"6001\">Antes de dar por cerrado un cap\u00edtulo, revisa:<\/p>\n<ul data-start=\"6003\" data-end=\"6211\">\n<li data-start=\"6003\" data-end=\"6059\">\n<p data-start=\"6005\" data-end=\"6059\">\u00bfHay al menos un detalle cotidiano que ancle la \u00e9poca?<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6060\" data-end=\"6144\">\n<p data-start=\"6062\" data-end=\"6144\">\u00bfHay alg\u00fan elemento que suene demasiado actual (mentalidad, lenguaje, reacciones)?<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6145\" data-end=\"6211\">\n<p data-start=\"6147\" data-end=\"6211\">\u00bfEl contexto hist\u00f3rico empuja a la trama o solo \u201cest\u00e1 de fondo\u201d?<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2 data-start=\"6218\" data-end=\"6295\">C\u00f3mo escribir mujeres en la historia sin anacronismos (y con agencia real)<\/h2>\n<p data-start=\"6297\" data-end=\"6455\">Este punto es clave. Queremos personajes femeninos fuertes, pero si lo resolvemos con mentalidad del siglo XXI en un cuerpo del siglo XVII\u2026 el lector lo nota.<\/p>\n<p data-start=\"6457\" data-end=\"6591\">La clave est\u00e1 en la <strong data-start=\"6477\" data-end=\"6499\">agencia contextual<\/strong>: influencia realista dentro de las posibilidades (y tambi\u00e9n de las excepciones hist\u00f3ricas).<\/p>\n<h3 data-start=\"6593\" data-end=\"6641\">Formas de agencia hist\u00f3ricamente veros\u00edmiles<\/h3>\n<p data-start=\"6642\" data-end=\"6683\">Una mujer puede ser poderosa a trav\u00e9s de:<\/p>\n<ul data-start=\"6685\" data-end=\"6907\">\n<li data-start=\"6685\" data-end=\"6714\">\n<p data-start=\"6687\" data-end=\"6714\">inteligencia y observaci\u00f3n,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6715\" data-end=\"6743\">\n<p data-start=\"6717\" data-end=\"6743\">redes sociales invisibles,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6744\" data-end=\"6769\">\n<p data-start=\"6746\" data-end=\"6769\">control de informaci\u00f3n,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6770\" data-end=\"6797\">\n<p data-start=\"6772\" data-end=\"6797\">negociaci\u00f3n y estrategia,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6798\" data-end=\"6839\">\n<p data-start=\"6800\" data-end=\"6839\">supervivencia y protecci\u00f3n del entorno,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6840\" data-end=\"6907\">\n<p data-start=\"6842\" data-end=\"6907\">conocimiento de oficios, medicina, econom\u00eda dom\u00e9stica o talleres.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"6909\" data-end=\"7069\">Y s\u00ed: tambi\u00e9n existieron mujeres que rompieron moldes (piratas, comerciantes, gobernantes, esp\u00edas). Si ese es tu camino, investiga casos reales para sostenerlo.<\/p>\n<h3 data-start=\"7071\" data-end=\"7104\">Tip narrativo: motor \u00edntimo<\/h3>\n<p data-start=\"7105\" data-end=\"7176\">Para evitar que el personaje sea \u201cun mensaje\u201d, escribe su motor \u00edntimo:<\/p>\n<ul data-start=\"7178\" data-end=\"7257\">\n<li data-start=\"7178\" data-end=\"7201\">\n<p data-start=\"7180\" data-end=\"7201\">\u00bfQu\u00e9 quiere proteger?<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7202\" data-end=\"7221\">\n<p data-start=\"7204\" data-end=\"7221\">\u00bfQu\u00e9 teme perder?<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7222\" data-end=\"7257\">\n<p data-start=\"7224\" data-end=\"7257\">\u00bfQu\u00e9 est\u00e1 dispuesta a sacrificar?<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"7259\" data-end=\"7344\">Eso hace que sea fuerte sin necesidad de convertirla en un estereotipo contempor\u00e1neo.<\/p>\n<h2 data-start=\"7351\" data-end=\"7416\">El lector de novela hist\u00f3rica: exigente, s\u00ed\u2026 pero tambi\u00e9n fiel<\/h2>\n<p data-start=\"7418\" data-end=\"7457\">Este p\u00fablico puede ser el mejor aliado.<\/p>\n<p data-start=\"7459\" data-end=\"7483\">Si haces las cosas bien:<\/p>\n<ul data-start=\"7485\" data-end=\"7557\">\n<li data-start=\"7485\" data-end=\"7494\">\n<p data-start=\"7487\" data-end=\"7494\">conf\u00eda,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7495\" data-end=\"7508\">\n<p data-start=\"7497\" data-end=\"7508\">recomienda,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7509\" data-end=\"7518\">\n<p data-start=\"7511\" data-end=\"7518\">rese\u00f1a,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7519\" data-end=\"7557\">\n<p data-start=\"7521\" data-end=\"7557\">y se queda contigo libro tras libro.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"7559\" data-end=\"7582\">Si haces las cosas mal:<\/p>\n<ul data-start=\"7584\" data-end=\"7650\">\n<li data-start=\"7584\" data-end=\"7602\">\n<p data-start=\"7586\" data-end=\"7602\">detecta errores,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7603\" data-end=\"7617\">\n<p data-start=\"7605\" data-end=\"7617\">los comenta,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7618\" data-end=\"7650\">\n<p data-start=\"7620\" data-end=\"7650\">y tu credibilidad se resiente.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3 data-start=\"7652\" data-end=\"7701\">Tip extra (de oro): lector cero especializado<\/h3>\n<p data-start=\"7702\" data-end=\"7740\">Antes de publicar, intenta contar con:<\/p>\n<ul data-start=\"7742\" data-end=\"7886\">\n<li data-start=\"7742\" data-end=\"7788\">\n<p data-start=\"7744\" data-end=\"7788\">correcci\u00f3n ortotipogr\u00e1fica (imprescindible),<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7789\" data-end=\"7886\">\n<p data-start=\"7791\" data-end=\"7886\">y <strong data-start=\"7793\" data-end=\"7832\">una lectura de coherencia hist\u00f3rica<\/strong> (aunque sea de un lector beta muy friki del periodo).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"7888\" data-end=\"7926\">En hist\u00f3rica, eso vale su peso en oro.<\/p>\n<h2 data-start=\"7933\" data-end=\"8020\">Marketing para novela hist\u00f3rica: c\u00f3mo promocionar y vender (aunque tengas editorial)<\/h2>\n<p data-start=\"8022\" data-end=\"8063\">Aqu\u00ed va una verdad inc\u00f3moda y liberadora:<\/p>\n<p data-start=\"8065\" data-end=\"8124\">Tener editorial no significa que no tengas que promocionar.<\/p>\n<p data-start=\"8126\" data-end=\"8348\">Puedes publicar con un gran sello y aun as\u00ed necesitar una estrategia. Clara lo comenta desde experiencia real: no necesitas miles de seguidores para publicar, pero s\u00ed necesitas construir base para sostenerte a largo plazo.<\/p>\n<h3 data-start=\"8350\" data-end=\"8412\">Estrategias que funcionan para autores de novela hist\u00f3rica<\/h3>\n<h4 data-start=\"8414\" data-end=\"8459\">1) Lead magnet tem\u00e1tico (captar correos)<\/h4>\n<p data-start=\"8460\" data-end=\"8517\">Un recurso descargable que enamore al lector de tu \u00e9poca.<\/p>\n<p data-start=\"8519\" data-end=\"8525\">Ideas:<\/p>\n<ul data-start=\"8526\" data-end=\"8686\">\n<li data-start=\"8526\" data-end=\"8568\">\n<p data-start=\"8528\" data-end=\"8568\">\u00abGu\u00eda breve del Madrid de los Austrias\u00bb.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"8569\" data-end=\"8631\">\n<p data-start=\"8571\" data-end=\"8631\">\u00abMapa y curiosidades del barrio donde transcurre la novela\u00bb.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"8632\" data-end=\"8686\">\n<p data-start=\"8634\" data-end=\"8686\">\u00abLos 7 mitos del Medievo que el cine te ha vendido\u00bb.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"8688\" data-end=\"8748\">Objetivo: que el lector diga \u00ablo quiero\u00bb y te deje su email.<\/p>\n<blockquote data-start=\"8750\" data-end=\"8827\">\n<p data-start=\"8752\" data-end=\"8827\">Instagram es una plaza. La newsletter es el bar donde te conocen de verdad.<\/p>\n<\/blockquote>\n<h4 data-start=\"8829\" data-end=\"8866\">2) Marketing de guerrilla con QR<\/h4>\n<p data-start=\"8867\" data-end=\"8892\">Marcap\u00e1ginas con un QR a:<\/p>\n<ul data-start=\"8893\" data-end=\"8970\">\n<li data-start=\"8893\" data-end=\"8910\">\n<p data-start=\"8895\" data-end=\"8910\">tu lead magnet,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"8911\" data-end=\"8920\">\n<p data-start=\"8913\" data-end=\"8920\">tu web,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"8921\" data-end=\"8942\">\n<p data-start=\"8923\" data-end=\"8942\">la ficha del libro,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"8943\" data-end=\"8970\">\n<p data-start=\"8945\" data-end=\"8970\">o un cap\u00edtulo de muestra.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"8972\" data-end=\"9115\">D\u00e9jalos en presentaciones, bibliotecas, librer\u00edas colaboradoras, eventos culturales, incluso caf\u00e9s con estanter\u00edas de libros. Medible y barato.<\/p>\n<h4 data-start=\"9117\" data-end=\"9166\">3) Contenido en v\u00eddeo (sin volverte esclava)<\/h4>\n<p data-start=\"9167\" data-end=\"9225\">La novela hist\u00f3rica se vende muy bien con \u201cmicrocontexto\u201d.<\/p>\n<p data-start=\"9227\" data-end=\"9249\">Ideas de reels\/shorts:<\/p>\n<ul data-start=\"9250\" data-end=\"9459\">\n<li data-start=\"9250\" data-end=\"9291\">\n<p data-start=\"9252\" data-end=\"9291\">\u00abLo que nadie te cuenta sobre [\u00e9poca]\u00bb.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"9292\" data-end=\"9356\">\n<p data-start=\"9294\" data-end=\"9356\">\u00ab3 errores hist\u00f3ricos que ves en series y me sacan de quicio\u00bb.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"9357\" data-end=\"9408\">\n<p data-start=\"9359\" data-end=\"9408\">\u00abEl objeto m\u00e1s raro que encontr\u00e9 document\u00e1ndome\u00bb.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"9409\" data-end=\"9459\">\n<p data-start=\"9411\" data-end=\"9459\">\u00abAs\u00ed hablaban \/ as\u00ed se vest\u00edan \/ as\u00ed compraban\u00bb.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"9461\" data-end=\"9573\">Si te cuesta hablar a c\u00e1mara, empieza con voz en off + im\u00e1genes (mapas, cuadros, detalles de vestuario, libros).<\/p>\n<h2 data-start=\"9580\" data-end=\"9656\">Tendencias actuales: qu\u00e9 se est\u00e1 leyendo (y c\u00f3mo usarlo sin traicionarte)<\/h2>\n<p data-start=\"9658\" data-end=\"9681\">Hay inter\u00e9s fuerte por:<\/p>\n<ul data-start=\"9683\" data-end=\"9806\">\n<li data-start=\"9683\" data-end=\"9743\">\n<p data-start=\"9685\" data-end=\"9743\">dramas de \u00e9poca estilo siglo XIX (influencia audiovisual),<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"9744\" data-end=\"9770\">\n<p data-start=\"9746\" data-end=\"9770\">Roma y grandes imperios,<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"9771\" data-end=\"9806\">\n<p data-start=\"9773\" data-end=\"9806\">misterio hist\u00f3rico con aventuras.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"9808\" data-end=\"9912\">Pero ojo: <strong data-start=\"9818\" data-end=\"9842\">no escribas por moda<\/strong>.<br data-start=\"9843\" data-end=\"9846\" \/>\u00dasalo para entender qu\u00e9 busca el lector y c\u00f3mo presentar tu libro.<\/p>\n<h3 data-start=\"9914\" data-end=\"9964\">Tip estrat\u00e9gico: define tu promesa hist\u00f3rica<\/h3>\n<p data-start=\"9965\" data-end=\"9986\">Esto cambia la venta:<\/p>\n<ul data-start=\"9988\" data-end=\"10131\">\n<li data-start=\"9988\" data-end=\"10029\">\n<p data-start=\"9990\" data-end=\"10029\">\u00abNovela ambientada en el siglo XVI\u00bb.<br \/>vs<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"10030\" data-end=\"10131\">\n<p data-start=\"10032\" data-end=\"10131\">\u00abUna aventura en el Madrid de los Austrias donde el poder se mueve por rumores, tinta y silencios\u00bb.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"10133\" data-end=\"10192\">Lo segundo posiciona, despierta curiosidad y te diferencia.<\/p>\n<h2 data-start=\"10199\" data-end=\"10265\">Checklist final para escribir y promocionar tu novela hist\u00f3rica<\/h2>\n<p data-start=\"10267\" data-end=\"10303\">Antes de avanzar (o lanzar), revisa:<\/p>\n<ul data-start=\"10305\" data-end=\"10690\">\n<li data-start=\"10305\" data-end=\"10334\">\n<p data-start=\"10307\" data-end=\"10334\">\u00bfRespeto hechos intocables?<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"10335\" data-end=\"10371\">\n<p data-start=\"10337\" data-end=\"10371\">\u00bfHe identificado mis zonas grises?<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"10372\" data-end=\"10433\">\n<p data-start=\"10374\" data-end=\"10433\">\u00bfMis detalles cotidianos sostienen la \u00e9poca sin explicarla?<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"10434\" data-end=\"10483\">\n<p data-start=\"10436\" data-end=\"10483\">\u00bfEstoy evitando el infodumping escena a escena?<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"10484\" data-end=\"10553\">\n<p data-start=\"10486\" data-end=\"10553\">\u00bfMis personajes femeninos tienen agencia contextual, no anacr\u00f3nica?<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"10554\" data-end=\"10610\">\n<p data-start=\"10556\" data-end=\"10610\">\u00bfTengo un lector cero que revise coherencia hist\u00f3rica?<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"10611\" data-end=\"10690\">\n<p data-start=\"10613\" data-end=\"10690\">\u00bfTengo una estrategia m\u00ednima de promoci\u00f3n (email + contenido + QR o similar)?<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2 data-start=\"10697\" data-end=\"10738\">Escucha el episodio con Clara Mend\u00edvil<\/h2>\n<p data-start=\"10740\" data-end=\"10881\">Si quieres escuchar la conversaci\u00f3n completa (documentaci\u00f3n, t\u00e9cnica, representaci\u00f3n femenina y promoci\u00f3n realista), aqu\u00ed tienes el episodio:<\/p>\n<p data-start=\"10883\" data-end=\"10996\">\u00abC\u00f3mo escribir novela hist\u00f3rica y venderla\u00bb, con Clara Mend\u00edvil \u2014 \u00abEdiciones Rebeldes\u00bb.<br data-start=\"10970\" data-end=\"10973\" \/>\u2014 \ud83c\udfa7 Podcast (<span class=\"ml-rte-link-wrapper\" data-redactor-span=\"true\" data-redactor-style-cache=\"color: rgb(0, 0, 0);\"><a href=\"https:\/\/open.spotify.com\/episode\/432tfgP5nIWlBPwGZKg9hQ?si=a83caf4017c94b67\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Spotify<\/a><\/span>\/<span class=\"ml-rte-link-wrapper\" data-redactor-span=\"true\" data-redactor-style-cache=\"color: rgb(0, 0, 0);\"><a href=\"https:\/\/go.ivoox.com\/rf\/169325427\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">iVoox<\/a><\/span>)<br \/>\u2014 \ud83d\udcfa YouTube\u00a0<span class=\"ml-rte-link-wrapper\" data-redactor-span=\"true\" data-redactor-style-cache=\"color: rgb(0, 0, 0);\"><a href=\"https:\/\/youtu.be\/qzyeQ65jXqg?si=mvj8ts2M6ZvNqre8\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">(entrevista completa)<\/a><\/span><\/p>\n\n\n<style type=\"text\/css\">@import url(\"https:\/\/assets.mlcdn.com\/fonts.css?version=1761043\");<\/style>\n    <style type=\"text\/css\">\n    \/* LOADER *\/\n    .ml-form-embedSubmitLoad {\n      display: inline-block;\n      width: 20px;\n      height: 20px;\n    }\n\n    .g-recaptcha {\n    transform: scale(1);\n    -webkit-transform: scale(1);\n    transform-origin: 0 0;\n    -webkit-transform-origin: 0 0;\n    height: ;\n    }\n\n    .sr-only {\n      position: absolute;\n      width: 1px;\n      height: 1px;\n      padding: 0;\n      margin: -1px;\n      overflow: hidden;\n      clip: rect(0,0,0,0);\n      border: 0;\n    }\n\n    .ml-form-embedSubmitLoad:after {\n      content: \" \";\n      display: block;\n      width: 11px;\n      height: 11px;\n      margin: 1px;\n      border-radius: 50%;\n      border: 4px solid #fff;\n    border-color: #ffffff #ffffff #ffffff transparent;\n    animation: ml-form-embedSubmitLoad 1.2s linear infinite;\n    }\n    @keyframes ml-form-embedSubmitLoad {\n      0% {\n      transform: rotate(0deg);\n      }\n      100% {\n      transform: rotate(360deg);\n      }\n    }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer {\n        box-sizing: border-box;\n        display: table;\n        margin: 0 auto;\n        position: static;\n        width: 100% !important;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer h4,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer p,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer span,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer button {\n        text-transform: none !important;\n        letter-spacing: normal !important;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper {\n        background-color: #f6f6f6;\n        \n        border-width: 0px;\n        border-color: transparent;\n        border-radius: 4px;\n        border-style: solid;\n        box-sizing: border-box;\n        display: inline-block !important;\n        margin: 0;\n        padding: 0;\n        position: relative;\n              }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper.embedPopup,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper.embedDefault { width: 730px; }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper.embedForm { max-width: 730px; width: 100%; }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-align-left { text-align: left; }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-align-center { text-align: center; }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-align-default { display: table-cell !important; vertical-align: middle !important; text-align: center !important; }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-align-right { text-align: right; }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedHeader img {\n        border-top-left-radius: 4px;\n        border-top-right-radius: 4px;\n        height: auto;\n        margin: 0 auto !important;\n        max-width: 100%;\n        width: undefinedpx;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-successBody {\n        padding: 20px 20px 0 20px;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody.ml-form-embedBodyHorizontal {\n        padding-bottom: 0;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedContent,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-successBody .ml-form-successContent {\n        text-align: left;\n        margin: 0 0 20px 0;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedContent h4,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-successBody .ml-form-successContent h4 {\n        color: #000000;\n        font-family: 'Open Sans', Arial, Helvetica, sans-serif;\n        font-size: 30px;\n        font-weight: 400;\n        margin: 0 0 10px 0;\n        text-align: left;\n        word-break: break-word;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedContent p,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-successBody .ml-form-successContent p {\n        color: #000000;\n        font-family: 'Open Sans', Arial, Helvetica, sans-serif;\n        font-size: 14px;\n        font-weight: 400;\n        line-height: 20px;\n        margin: 0 0 10px 0;\n        text-align: left;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedContent ul,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedContent ol,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-successBody .ml-form-successContent ul,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-successBody .ml-form-successContent ol {\n        color: #000000;\n        font-family: 'Open Sans', Arial, Helvetica, sans-serif;\n        font-size: 14px;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedContent ol ol,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-successBody .ml-form-successContent ol ol {\n        list-style-type: lower-alpha;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedContent ol ol ol,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-successBody .ml-form-successContent ol ol ol {\n        list-style-type: lower-roman;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedContent p a,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-successBody .ml-form-successContent p a {\n        color: #000000;\n        text-decoration: underline;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-block-form .ml-field-group {\n        text-align: left!important;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-block-form .ml-field-group label {\n        margin-bottom: 5px;\n        color: #333333;\n        font-size: 14px;\n        font-family: 'Open Sans', Arial, Helvetica, sans-serif;\n        font-weight: bold; font-style: normal; text-decoration: none;;\n        display: inline-block;\n        line-height: 20px;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedContent p:last-child,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-successBody .ml-form-successContent p:last-child {\n        margin: 0;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody form {\n        margin: 0;\n        width: 100%;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-formContent,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow {\n        margin: 0 0 20px 0;\n        width: 100%;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow {\n        float: left;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-formContent.horozintalForm {\n        margin: 0;\n        padding: 0 0 20px 0;\n        width: 100%;\n        height: auto;\n        float: left;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow {\n        margin: 0 0 10px 0;\n        width: 100%;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow.ml-last-item {\n        margin: 0;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow.ml-formfieldHorizintal {\n        margin: 0;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow input {\n        background-color: #ffffff !important;\n        color: #333333 !important;\n        border-color: #cccccc;\n        border-radius: 4px !important;\n        border-style: solid !important;\n        border-width: 1px !important;\n        font-family: 'Open Sans', Arial, Helvetica, sans-serif;\n        font-size: 14px !important;\n        height: auto;\n        line-height: 21px !important;\n        margin-bottom: 0;\n        margin-top: 0;\n        margin-left: 0;\n        margin-right: 0;\n        padding: 10px 10px !important;\n        width: 100% !important;\n        box-sizing: border-box !important;\n        max-width: 100% !important;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow input::-webkit-input-placeholder,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow input::-webkit-input-placeholder { color: #333333; }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow input::-moz-placeholder,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow input::-moz-placeholder { color: #333333; }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow input:-ms-input-placeholder,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow input:-ms-input-placeholder { color: #333333; }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow input:-moz-placeholder,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow input:-moz-placeholder { color: #333333; }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow textarea, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow textarea {\n        background-color: #ffffff !important;\n        color: #333333 !important;\n        border-color: #cccccc;\n        border-radius: 4px !important;\n        border-style: solid !important;\n        border-width: 1px !important;\n        font-family: 'Open Sans', Arial, Helvetica, sans-serif;\n        font-size: 14px !important;\n        height: auto;\n        line-height: 21px !important;\n        margin-bottom: 0;\n        margin-top: 0;\n        padding: 10px 10px !important;\n        width: 100% !important;\n        box-sizing: border-box !important;\n        max-width: 100% !important;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-radio .custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-radio .custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-checkbox .custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-checkbox .custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedPermissions .ml-form-embedPermissionsOptionsCheckbox .label-description::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-interestGroupsRow .ml-form-interestGroupsRowCheckbox .label-description::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow .label-description::before {\n          border-color: #cccccc!important;\n          background-color: #ffffff!important;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow input.custom-control-input[type=\"checkbox\"]{\n        box-sizing: border-box;\n        padding: 0;\n        position: absolute;\n        z-index: -1;\n        opacity: 0;\n        margin-top: 5px;\n        margin-left: -1.5rem;\n        overflow: visible;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-checkbox .custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-checkbox .custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedPermissions .ml-form-embedPermissionsOptionsCheckbox .label-description::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-interestGroupsRow .ml-form-interestGroupsRowCheckbox .label-description::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow .label-description::before {\n        border-radius: 4px!important;\n      }\n\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow input[type=checkbox]:checked~.label-description::after, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedPermissions .ml-form-embedPermissionsOptionsCheckbox input[type=checkbox]:checked~.label-description::after, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-checkbox .custom-control-input:checked~.custom-control-label::after, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-checkbox .custom-control-input:checked~.custom-control-label::after, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-interestGroupsRow .ml-form-interestGroupsRowCheckbox input[type=checkbox]:checked~.label-description::after {\n        background-image: url(\"data:image\/svg+xml,%3csvg xmlns='http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg' viewBox='0 0 8 8'%3e%3cpath fill='%23fff' d='M6.564.75l-3.59 3.612-1.538-1.55L0 4.26 2.974 7.25 8 2.193z'\/%3e%3c\/svg%3e\");\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-radio .custom-control-input:checked~.custom-control-label::after, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-radio .custom-control-input:checked~.custom-control-label::after {\n        background-image: url(\"data:image\/svg+xml,%3csvg xmlns='http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg' viewBox='-4 -4 8 8'%3e%3ccircle r='3' fill='%23fff'\/%3e%3c\/svg%3e\");\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-radio .custom-control-input:checked~.custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-radio .custom-control-input:checked~.custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-checkbox .custom-control-input:checked~.custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-checkbox .custom-control-input:checked~.custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedPermissions .ml-form-embedPermissionsOptionsCheckbox input[type=checkbox]:checked~.label-description::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-interestGroupsRow .ml-form-interestGroupsRowCheckbox input[type=checkbox]:checked~.label-description::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow input[type=checkbox]:checked~.label-description::before  {\n          border-color: #000000!important;\n          background-color: #000000!important;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-radio .custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-radio .custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-radio .custom-control-label::after, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-radio .custom-control-label::after, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-checkbox .custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-checkbox .custom-control-label::after, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-checkbox .custom-control-label::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-checkbox .custom-control-label::after {\n           top: 2px;\n           box-sizing: border-box;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedPermissions .ml-form-embedPermissionsOptionsCheckbox .label-description::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedPermissions .ml-form-embedPermissionsOptionsCheckbox .label-description::after, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow .label-description::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow .label-description::after {\n           top: 0px!important;\n           box-sizing: border-box!important;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow .label-description::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow .label-description::after {\n        top: 0px!important;\n           box-sizing: border-box!important;\n      }\n\n       #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-interestGroupsRow .ml-form-interestGroupsRowCheckbox .label-description::after {\n            top: 0px!important;\n            box-sizing: border-box!important;\n            position: absolute;\n            left: -1.5rem;\n            display: block;\n            width: 1rem;\n            height: 1rem;\n            content: \"\";\n       }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-interestGroupsRow .ml-form-interestGroupsRowCheckbox .label-description::before {\n        top: 0px!important;\n        box-sizing: border-box!important;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .custom-control-label::before {\n          position: absolute;\n          top: 4px;\n          left: -1.5rem;\n          display: block;\n          width: 16px;\n          height: 16px;\n          pointer-events: none;\n          content: \"\";\n          background-color: #ffffff;\n          border: #adb5bd solid 1px;\n          border-radius: 50%;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .custom-control-label::after {\n          position: absolute;\n          top: 2px!important;\n          left: -1.5rem;\n          display: block;\n          width: 1rem;\n          height: 1rem;\n          content: \"\";\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedPermissions .ml-form-embedPermissionsOptionsCheckbox .label-description::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-interestGroupsRow .ml-form-interestGroupsRowCheckbox .label-description::before, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow .label-description::before {\n          position: absolute;\n          top: 4px;\n          left: -1.5rem;\n          display: block;\n          width: 16px;\n          height: 16px;\n          pointer-events: none;\n          content: \"\";\n          background-color: #ffffff;\n          border: #adb5bd solid 1px;\n          border-radius: 50%;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedPermissions .ml-form-embedPermissionsOptionsCheckbox .label-description::after {\n          position: absolute;\n          top: 0px!important;\n          left: -1.5rem;\n          display: block;\n          width: 1rem;\n          height: 1rem;\n          content: \"\";\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow .label-description::after {\n          position: absolute;\n          top: 0px!important;\n          left: -1.5rem;\n          display: block;\n          width: 1rem;\n          height: 1rem;\n          content: \"\";\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .custom-radio .custom-control-label::after {\n          background: no-repeat 50%\/50% 50%;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .custom-checkbox .custom-control-label::after, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedPermissions .ml-form-embedPermissionsOptionsCheckbox .label-description::after, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-interestGroupsRow .ml-form-interestGroupsRowCheckbox .label-description::after, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow .label-description::after {\n          background: no-repeat 50%\/50% 50%;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-control, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-control {\n        position: relative;\n        display: block;\n        min-height: 1.5rem;\n        padding-left: 1.5rem;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-radio .custom-control-input, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-radio .custom-control-input, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-checkbox .custom-control-input, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-checkbox .custom-control-input {\n          position: absolute;\n          z-index: -1;\n          opacity: 0;\n          box-sizing: border-box;\n          padding: 0;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-radio .custom-control-label, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-radio .custom-control-label, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-checkbox .custom-control-label, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-checkbox .custom-control-label {\n          color: #000000;\n          font-size: 12px!important;\n          font-family: 'Open Sans', Arial, Helvetica, sans-serif;\n          line-height: 22px;\n          margin-bottom: 0;\n          position: relative;\n          vertical-align: top;\n          font-style: normal;\n          font-weight: 700;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-fieldRow .custom-select, #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow .custom-select {\n        background-color: #ffffff !important;\n        color: #333333 !important;\n        border-color: #cccccc;\n        border-radius: 4px !important;\n        border-style: solid !important;\n        border-width: 1px !important;\n        font-family: 'Open Sans', Arial, Helvetica, sans-serif;\n        font-size: 14px !important;\n        line-height: 20px !important;\n        margin-bottom: 0;\n        margin-top: 0;\n        padding: 10px 28px 10px 12px !important;\n        width: 100% !important;\n        box-sizing: border-box !important;\n        max-width: 100% !important;\n        height: auto;\n        display: inline-block;\n        vertical-align: middle;\n        background: url('https:\/\/assets.mlcdn.com\/ml\/images\/default\/dropdown.svg') no-repeat right .75rem center\/8px 10px;\n        -webkit-appearance: none;\n        -moz-appearance: none;\n        appearance: none;\n      }\n\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow {\n        height: auto;\n        width: 100%;\n        float: left;\n      }\n      .ml-form-formContent.horozintalForm .ml-form-horizontalRow .ml-input-horizontal { width: 70%; float: left; }\n      .ml-form-formContent.horozintalForm .ml-form-horizontalRow .ml-button-horizontal { width: 30%; float: left; }\n      .ml-form-formContent.horozintalForm .ml-form-horizontalRow .ml-button-horizontal.labelsOn { padding-top: 25px;  }\n      .ml-form-formContent.horozintalForm .ml-form-horizontalRow .horizontal-fields { box-sizing: border-box; float: left; padding-right: 10px;  }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow input {\n        background-color: #ffffff;\n        color: #333333;\n        border-color: #cccccc;\n        border-radius: 4px;\n        border-style: solid;\n        border-width: 1px;\n        font-family: 'Open Sans', Arial, Helvetica, sans-serif;\n        font-size: 14px;\n        line-height: 20px;\n        margin-bottom: 0;\n        margin-top: 0;\n        padding: 10px 10px;\n        width: 100%;\n        box-sizing: border-box;\n        overflow-y: initial;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow button {\n        background-color: #000000 !important;\n        border-color: #000000;\n        border-style: solid;\n        border-width: 1px;\n        border-radius: 4px;\n        box-shadow: none;\n        color: #ffffff !important;\n        cursor: pointer;\n        font-family: 'Open Sans', Arial, Helvetica, sans-serif;\n        font-size: 14px !important;\n        font-weight: 700;\n        line-height: 20px;\n        margin: 0 !important;\n        padding: 10px !important;\n        width: 100%;\n        height: auto;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-horizontalRow button:hover {\n        background-color: #333333 !important;\n        border-color: #333333 !important;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow input[type=\"checkbox\"] {\n        box-sizing: border-box;\n        padding: 0;\n        position: absolute;\n        z-index: -1;\n        opacity: 0;\n        margin-top: 5px;\n        margin-left: -1.5rem;\n        overflow: visible;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow .label-description {\n        color: #000000;\n        display: block;\n        font-family: 'Open Sans', Arial, Helvetica, sans-serif;\n        font-size: 12px;\n        text-align: left;\n        margin-bottom: 0;\n        position: relative;\n        vertical-align: top;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow label {\n        font-weight: normal;\n        margin: 0;\n        padding: 0;\n        position: relative;\n        display: block;\n        min-height: 24px;\n        padding-left: 24px;\n\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow label a {\n        color: #000000;\n        text-decoration: underline;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow label p {\n        color: #000000 !important;\n        font-family: 'Open Sans', Arial, Helvetica, sans-serif !important;\n        font-size: 12px !important;\n        font-weight: normal !important;\n        line-height: 18px !important;\n        padding: 0 !important;\n        margin: 0 5px 0 0 !important;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow label p:last-child {\n        margin: 0;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedSubmit {\n        margin: 0 0 20px 0;\n        float: left;\n        width: 100%;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedSubmit button {\n        background-color: #000000 !important;\n        border: none !important;\n        border-radius: 4px !important;\n        box-shadow: none !important;\n        color: #ffffff !important;\n        cursor: pointer;\n        font-family: 'Open Sans', Arial, Helvetica, sans-serif !important;\n        font-size: 14px !important;\n        font-weight: 700 !important;\n        line-height: 21px !important;\n        height: auto;\n        padding: 10px !important;\n        width: 100% !important;\n        box-sizing: border-box !important;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedSubmit button.loading {\n        display: none;\n      }\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-embedSubmit button:hover {\n        background-color: #333333 !important;\n      }\n      .ml-subscribe-close {\n        width: 30px;\n        height: 30px;\n        background: url('https:\/\/assets.mlcdn.com\/ml\/images\/default\/modal_close.png') no-repeat;\n        background-size: 30px;\n        cursor: pointer;\n        margin-top: -10px;\n        margin-right: -10px;\n        position: absolute;\n        top: 0;\n        right: 0;\n      }\n      .ml-error input, .ml-error textarea, .ml-error select {\n        border-color: red!important;\n      }\n\n      .ml-error .custom-checkbox-radio-list {\n        border: 1px solid red !important;\n        border-radius: 4px;\n        padding: 10px;\n      }\n\n      .ml-error .label-description,\n      .ml-error .label-description p,\n      .ml-error .label-description p a,\n      .ml-error label:first-child {\n        color: #ff0000 !important;\n      }\n\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow.ml-error .label-description p,\n      #mlb2-32523496.ml-form-embedContainer .ml-form-embedWrapper .ml-form-embedBody .ml-form-checkboxRow.ml-error .label-description p:first-letter {\n        color: #ff0000 !important;\n      }\n            @media only screen and (max-width: 730px){\n\n        .ml-form-embedWrapper.embedDefault, .ml-form-embedWrapper.embedPopup { width: 100%!important; }\n        .ml-form-formContent.horozintalForm { float: left!important; }\n        .ml-form-formContent.horozintalForm .ml-form-horizontalRow { height: auto!important; width: 100%!important; float: left!important; }\n        .ml-form-formContent.horozintalForm .ml-form-horizontalRow .ml-input-horizontal { width: 100%!important; }\n        .ml-form-formContent.horozintalForm .ml-form-horizontalRow .ml-input-horizontal > div { padding-right: 0px!important; padding-bottom: 10px; }\n        .ml-form-formContent.horozintalForm .ml-button-horizontal { width: 100%!important; }\n        .ml-form-formContent.horozintalForm .ml-button-horizontal.labelsOn { padding-top: 0px!important; }\n\n      }\n    <\/style>\n\n    \n  \n    \n    \n\n    \n    \n\n    \n    \n\n    \n\n      \n        \n        \n      \n\n      \n        \n        \n      \n\n      \n\n            \n            \n            \n            \n            \n            \n      \n\n      \n\n      \n        \n        \n         \n        \n        \n      \n\n        \n        \n        \n        \n        \n        \n      \n\n       \n\n        \n        \n        \n        \n        \n        \n        \n       \n\n\n      \n        \n        \n        \n        \n  \n\n\n\n  \n        \n        \n        \n      \n\n\n      \n    \n    \n    \n    \n    \n    \n    \n  \n\n  \n        \n        \n        \n        \n        \n      \n\n      \n        \n        \n        \n        \n        \n      \n\n      \n        \n        \n        \n        \n        \n      \n\n       \n\n        \n        \n        \n        \n       \n\n       \n        \n        \n        \n        \n      \n\n      \n        \n        \n        \n        \n        \n        \n        \n       \n\n    \n\n    \n\n\n      \n\n\n      \n\n      \n      \n\n      \n\n      \n\n\n\n\n\n    \n\n      \n    <div id=\"mlb2-32523496\" class=\"ml-form-embedContainer ml-subscribe-form ml-subscribe-form-32523496\">\n      <div class=\"ml-form-align-center \">\n        <div class=\"ml-form-embedWrapper embedForm\">\n\n          \n          \n\n          <div class=\"ml-form-embedBody ml-form-embedBodyDefault row-form\">\n\n            <div class=\"ml-form-embedContent\" style=\" \">\n              \n                <h4>Tu plan de lanzamiento en 4 bloques.\ud83e\uddd8\u200d\u2640\ufe0fDescarga la gu\u00eda gratuita y ord\u00e9nalo todo: qu\u00e9 hacer, en qu\u00e9 orden y con qu\u00e9 herramientas<\/h4>\n                <p>Cada semana, te env\u00edo ideas pr\u00e1cticas, herramientas reales (nada de promesas vac\u00edas) y una dosis de claridad para que tu libro llegue a quienes realmente quieren leerlo.<\/p>\n              \n            <\/div>\n\n            <form class=\"ml-block-form\" action=\"https:\/\/assets.mailerlite.com\/jsonp\/1093840\/forms\/169260937425978618\/subscribe\" data-code=\"\" method=\"post\" target=\"_blank\">\n              <div class=\"ml-form-formContent\">\n                \n\n                  \n                  <div class=\"ml-form-fieldRow \">\n                    <div class=\"ml-field-group ml-field-name\">\n\n                      \n\n\n                      <!-- input -->\n                      <input aria-label=\"name\" type=\"text\" class=\"form-control\" data-inputmask=\"\" name=\"fields[name]\" placeholder=\"Nombre\" autocomplete=\"given-name\">\n                      <!-- \/input -->\n\n                      <!-- textarea -->\n                      \n                      <!-- \/textarea -->\n\n                      <!-- select -->\n                      \n                      <!-- \/select -->\n\n                      <!-- checkboxes -->\n            \n            <!-- \/checkboxes -->\n\n                      <!-- radio -->\n                      \n                      <!-- \/radio -->\n\n                      <!-- countries -->\n                      \n                      <!-- \/countries -->\n\n\n\n\n\n                    <\/div>\n                  <\/div><div class=\"ml-form-fieldRow ml-last-item\">\n                    <div class=\"ml-field-group ml-field-email ml-validate-email ml-validate-required\">\n\n                      \n\n\n                      <!-- input -->\n                      <input aria-label=\"email\" aria-required=\"true\" type=\"email\" class=\"form-control\" data-inputmask=\"\" name=\"fields[email]\" placeholder=\"Email\" autocomplete=\"email\">\n                      <!-- \/input -->\n\n                      <!-- textarea -->\n                      \n                      <!-- \/textarea -->\n\n                      <!-- select -->\n                      \n                      <!-- \/select -->\n\n                      <!-- checkboxes -->\n            \n            <!-- \/checkboxes -->\n\n                      <!-- radio -->\n                      \n                      <!-- \/radio -->\n\n                      <!-- countries -->\n                      \n                      <!-- \/countries -->\n\n\n\n\n\n                    <\/div>\n                  <\/div>\n                \n              <\/div>\n\n              \n\n              <!-- Privacy policy -->\n              \n              <!-- \/Privacy policy -->\n\n              \n\n              \n\n              \n\n\n\n\n\n\n              \n              <input type=\"hidden\" name=\"ml-submit\" value=\"1\">\n\n              <div class=\"ml-form-embedSubmit\">\n                \n                  <button type=\"submit\" class=\"primary\">QUIERO ESTAR DENTRO<\/button>\n                \n                <button disabled=\"disabled\" style=\"display: none;\" type=\"button\" class=\"loading\">\n                  <div class=\"ml-form-embedSubmitLoad\"><\/div>\n                  <span class=\"sr-only\">Loading&#8230;<\/span>\n                <\/button>\n              <\/div>\n\n              \n              <input type=\"hidden\" name=\"anticsrf\" value=\"true\">\n            <\/form>\n          <\/div>\n\n          <div class=\"ml-form-successBody row-success\" style=\"display: none\">\n\n            <div class=\"ml-form-successContent\">\n              \n                <h4>Thank you!<\/h4>\n                \n                  <p>You have successfully joined our subscriber list.<\/p>\n                \n              \n            <\/div>\n\n          <\/div>\n        <\/div>\n      <\/div>\n    <\/div>\n\n  \n\n  \n  \n  <script>\n    function ml_webform_success_32523496() {\n      var $ = ml_jQuery || jQuery;\n      $('.ml-subscribe-form-32523496 .row-success').show();\n      $('.ml-subscribe-form-32523496 .row-form').hide();\n    }\n      <\/script>\n  \n  \n      <script src=\"https:\/\/groot.mailerlite.com\/js\/w\/webforms.min.js?v176e10baa5e7ed80d35ae235be3d5024\" type=\"text\/javascript\"><\/script>\n        <script>\n            fetch(\"https:\/\/assets.mailerlite.com\/jsonp\/1093840\/forms\/169260937425978618\/takel\")\n        <\/script>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>En el \u00faltimo episodio de \u00abEdiciones Rebeldes\u00bb hablamos con Clara Mend\u00edvil sobre algo que muchos idealizan y pocos comprenden en profundidad: la novela hist\u00f3rica. Y si tuviera que resumir todo en una sola frase ser\u00eda esta: La novela hist\u00f3rica no se improvisa. Se construye. No basta con ambientar una historia en el pasado. No basta con mencionar cors\u00e9s, espadas o carruajes. Y tampoco basta con haber visto muchas series de \u00e9poca. La novela hist\u00f3rica exige rigor, equilibrio narrativo y, s\u00ed, estrategia comercial. Hoy te dejo un desglose pr\u00e1ctico con claves del episodio\u2026 y algunos consejos extra que puedes aplicar desde ya. 1. Qu\u00e9 convierte a un libro en novela hist\u00f3rica (y qu\u00e9 no) Una novela hist\u00f3rica no es \u00abuna historia antigua\u00bb.Es una ficci\u00f3n que respeta la verdad documentada. Hay tres reglas clave: No contradigas hechos comprobados. Aprovecha los vac\u00edos hist\u00f3ricos para crear. Si alteras algo, dilo en una nota de autor. Tip pr\u00e1ctico Antes de escribir tu primera escena, responde por escrito: \u2013 \u00bfQu\u00e9 hechos hist\u00f3ricos no puedo tocar?\u2013 \u00bfD\u00f3nde est\u00e1n las zonas grises?\u2013 \u00bfQu\u00e9 parte es interpretaci\u00f3n m\u00eda? Ese documento interno te ahorrar\u00e1 errores graves m\u00e1s adelante. 2. La regla del 15-20% (o por qu\u00e9 investigar un 80%-85% no es exagerado) Clara lo dijo claro: se investiga much\u00edsimo m\u00e1s de lo que se usa. La documentaci\u00f3n no es para \u00ablucirse\u00bb.Es para que la historia respire verdad sin explicaciones forzadas. El lector de novela hist\u00f3rica es exigente. Detecta incoherencias con rapidez. Error com\u00fan: el infodumping Volcar toda la investigaci\u00f3n en bloques explicativos. Resultado: la trama se frena. C\u00f3mo evitarlo En lugar de explicar c\u00f3mo funcionaba una clepsidra, muestra al personaje pendiente de la sombra del sol. En vez de describir el sistema econ\u00f3mico, deja que una conversaci\u00f3n revele el valor de una moneda. Regla de oro: si puedes mostrarlo en acci\u00f3n, no lo expliques en p\u00e1rrafo expositivo. 3. Fuentes fiables (y c\u00f3mo no documentarte mal en 2026) Internet facilita todo\u2026 y complica todo. Utiliza: \u2013 Wikipedia solo como puerta de entrada (y revisa su bibliograf\u00eda).\u2013 Tesis doctorales y art\u00edculos acad\u00e9micos.\u2013 Publicaciones de academias hist\u00f3ricas oficiales.\u2013 Especialistas reales (s\u00ed, puedes escribirles). Tip pr\u00e1ctico poco usado Haz una mini entrevista por email a un historiador especializado en tu periodo. Muchos responden encantados si ven inter\u00e9s real. Esa peque\u00f1a conversaci\u00f3n puede marcar la diferencia entre \u00abcorrecto\u00bb y \u00abbrillante\u00bb. Escribir novela hist\u00f3rica tiene algo de promesa: abrir una puerta al pasado y hacer que el lector entre como si estuviera all\u00ed. Pero tambi\u00e9n tiene algo de examen: el lector de hist\u00f3rica suele ser exigente, culto y con memoria. Y si detecta un gazapo, lo va a notar. Y si el libro se vuelve una lecci\u00f3n, va a salir. En el podcast \u00abEdiciones Rebeldes\u00bb hablamos con Clara Mend\u00edvil (autora de novela hist\u00f3rica y profesional del sector editorial) sobre c\u00f3mo se construye una novela hist\u00f3rica s\u00f3lida y qu\u00e9 estrategias reales ayudan a promocionarla y venderla hoy. En este art\u00edculo tienes una gu\u00eda completa, pr\u00e1ctica y aplicable: desde la documentaci\u00f3n (s\u00ed, la famosa regla del 15\u201320% y ese \u00abinvestigar un 800%\u00bb) hasta c\u00f3mo evitar el infodumping, c\u00f3mo escribir mujeres con agencia sin anacronismos y c\u00f3mo moverte en marketing aunque publiques con editorial. Qu\u00e9 es una novela hist\u00f3rica (y qu\u00e9 NO lo es) Una novela hist\u00f3rica no es \u00abuna novela ambientada en el pasado\u00bb sin m\u00e1s. Para que funcione como g\u00e9nero, suele cumplir tres pilares: Coherencia hist\u00f3rica: no contradice lo que se sabe con certeza que ocurri\u00f3. Libertad creativa en zonas grises: aprovecha vac\u00edos documentales para inventar con verosimilitud. Responsabilidad narrativa: si alteras un hecho real por necesidades del guion, lo explicas en una nota de autora. Tip pr\u00e1ctico: tu \u00abmapa de l\u00edmites\u00bb Antes de escribir (o reescribir), crea un documento con tres columnas: \u00abHechos intocables\u00bb. \u00abZonas grises\u00bb. \u00abDecisiones narrativas\u00bb (lo que eliges t\u00fa). Te sirve como br\u00fajula para no improvisar a mitad del manuscrito y para mantener coherencia. La documentaci\u00f3n en novela hist\u00f3rica: por qu\u00e9 se investiga tanto Clara lo explica de forma clara: se investiga much\u00edsimo m\u00e1s de lo que se muestra. Esa investigaci\u00f3n masiva no est\u00e1 pensada para \u201csoltar datos\u201d, sino para que t\u00fa, como autora, tengas el suelo firme. Cuando sabes de verdad c\u00f3mo funciona una \u00e9poca, escribes escenas que respiran realidad sin necesidad de explicarlo todo. La regla del 15\u201320% (y el \u201c80%\u201d) Puedes investigar un 80% y volcar en el libro solo un 15\u201320%.El resto no se ve\u2026 pero se nota. Se nota en los detalles cotidianos: c\u00f3mo se negocia, c\u00f3mo se paga, c\u00f3mo se nombra el mundo, c\u00f3mo se sobrevive en lo material (higiene, salud, alimentaci\u00f3n), qu\u00e9 cosas ser\u00edan impensables decir o hacer. Fuentes fiables para documentarte (sin perderte en Internet) Hoy hay m\u00e1s acceso a informaci\u00f3n que nunca, pero tambi\u00e9n m\u00e1s ruido. Lo importante no es \u201cleer mucho\u201d, sino discernir bien. Fuentes \u00fatiles (con criterio) Wikipedia: \u00fasala como puerta de entrada, nunca como fuente final. Lo valioso suele estar en su bibliograf\u00eda. Art\u00edculos acad\u00e9micos, tesis y papers: te dan base seria y referencias. Instituciones y academias hist\u00f3ricas: suelen ser de alta fiabilidad. Especialistas: historiadores, autores de ensayos, arque\u00f3logos, museos, archivos. Tip extra (muy pr\u00e1ctico): escribe a especialistas En vez de pasarte horas saltando de enlace en enlace, haz esto: prepara 3 preguntas concretas, escribe un email corto a un especialista, agradece y explica tu proyecto en dos l\u00edneas. A veces una respuesta te desbloquea semanas. El error m\u00e1s com\u00fan al escribir novela hist\u00f3rica: el infodumping El infodumping es el \u201cvolcado de datos\u201d: meter en el texto toda la documentaci\u00f3n para demostrar que sabes. El problema es que el lector no est\u00e1 ah\u00ed para examinarte. Est\u00e1 ah\u00ed para vivir una historia. Por qu\u00e9 el infodumping mata una novela frena el ritmo, corta tensi\u00f3n, convierte escenas en explicaciones, y hace que el lector sienta que est\u00e1 leyendo \u201cun manual disfrazado\u201d. C\u00f3mo evitarlo (con una t\u00e9cnica simple) Cada vez que tengas un p\u00e1rrafo explicativo, preg\u00fantate: \u00bfEsto podr\u00eda mostrarse en acci\u00f3n, di\u00e1logo o detalle? Ejemplos: En lugar de explicar c\u00f3mo se mide el tiempo, muestra al personaje interpretando la luz, el sonido de<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4770,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"aside","meta":{"_surecart_dashboard_logo_width":"180px","_surecart_dashboard_show_logo":true,"_surecart_dashboard_navigation_orders":true,"_surecart_dashboard_navigation_invoices":true,"_surecart_dashboard_navigation_subscriptions":true,"_surecart_dashboard_navigation_downloads":true,"_surecart_dashboard_navigation_billing":true,"_surecart_dashboard_navigation_account":true,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[58],"tags":[],"class_list":["post-4768","post","type-post","status-publish","format-aside","has-post-thumbnail","hentry","category-marketing-y-redes-sociales","post_format-post-format-aside"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/inicio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4768","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/inicio\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/inicio\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/inicio\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/inicio\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4768"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/inicio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4768\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5362,"href":"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/inicio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4768\/revisions\/5362"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/inicio\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4770"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/inicio\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/inicio\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marketingeditorialonline.com\/inicio\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}